حرف دل

ایران با 155 میلیارد بشکه و عراق با 115 میلیارد بشکه ذخایر نفت خام قابل استحصال بدون شک دو بازیگر اصلی بازارهای جهانی نفت تا 50 سال آینده خواهند بود و در شرایط کنونی ایران و عراق به ترتیب با تولید روزانه نزدیک به چهار میلیون بشکه و سه میلیون بشکه نفت جزو کشورهای بزرگ صادرکننده طلای سیاه در خاورمیانه هستند.

برنامه عراقی ها در 8 میدان مشترک
اگرچه مطالعات نشان می دهد 71 درصد ذخایر نفتی عراق در جنوب و بخصوص در بصره، 20 درصد در شمال و 9 درصد نیز در مرکز این کشور قرار گرفته است، ولی از طرفی کارشناسان معتقدند از آنجا که در مناطق غربی عراق هیچ گونه عملیات اکتشافی صورت نگرفته، کشف ذخایر نفت در این منطقه محتمل است و حتی گمانه زنی ها حاکی از آن بوده که امکان افزایش ذخایر قابل برداشت این همسایه تا 200 میلیارد بشکه وجود دارد.
ایران در برنامه پنجم توسعه قصد دارد افزون بر جبران کاهش سالانه 300 هزار بشکه ای تولید نفت حدود یک میلیون بشکه ظرفیت تولید روزانه نفت خود را افزایش دهد و این در حالی است که عراق با برگزاری 2 دور مناقصه و امضای حدود 40 قرارداد با شرکتهای خارجی برای تولید نزدیک به 8 تا 10 میلیون بشکه نفت در روز برنامه ریزی کرده است.
در حال حاضر ایران و عراق در خط مرزی و مشترک خود دارای هشت میدان نفتی مشترک هستند که ذخایر قابل برداشت این میادین حدود 14 میلیارد بشکه برآورد می شود، به طوری که 9 درصد از ذخایر نفت خام ایران در مخازن مشترک با عراق قرار گرفته است.

وضعیت توسعه میادین
اگرچه عراق و ایران هیچ کدام تمایل به اعلام آمار دقیقی از ذخایر و تولید خود از میدانهای مشترک ندارند ولی بر اساس آمارهای سازمانهای بی طرف بین المللی، ذخیره میدان «نفت خانه» 305میلیون بشکه نفت است که برنامه تولید روزانه 10هزار بشکه نفت از این میدان پیش بینی شده است.
ذخیره نفت خام درجای میدان فکه 65/7میلیارد بشکه بوده که یک میلیارد بشکه آن قابل استحصال اعلام شده است؛ میدان ابوغریب 85/11میلیارد بشکه نفت درجا دارد که توسعه آن به کنسرسیومی از شرکتهای سینوپک و سینوکوم چین واگذار شده و قرار است تا سال 2017میلادی تولید این میدان به 450هزار بشکه در روز برسد. ذخایر درجای میدان بدرا (آذر) 650میلیون بشکه اعلام شده که 100میلیون بشکه آن قابل برداشت شناسایی شده است. در این میدان هدف عراق تولید روزانه 30هزار بشکه است که برای توسعه آن با شرکتهای گازپروم روسیه، پتروناس مالزی و TPA ترکیه قرارداد امضا شده است.
البته ایران نیز مذاکرات توسعه میدان آذر، مشترک با بدرا را از مدتها پیش آغاز کرده است که پس از تعلل شرکتهای روسی در توسعه آن، قرار شد سازندگان و پیمانکاران ایرانی با سرمایه گذاری 2میلیارد دلاری این میدان مشترک را توسعه دهند.
این در حالی است که رستم قاسمی وزیر نفت در آخرین اظهار نظر رسمی خود که مهر آن را منتشر کرد، از تعیین تکلیف قراردادی و آغاز عملیات اجرایی طرح توسعه میادین مشترک نفتی با عراق حداکثر تا اواسط آذر ماه امسال خبر داده بود، زیرا عراق با مشارکت شرکتهای بین المللی برنامه گسترده ای برای توسعه سه میدان مشترک و عظیم نفتی خود با ایران تدوین کرده است، به طوری که هم اکنون قرارداد طرح توسعه میدان مجنون (آزادگان جنوبی) به شرکتهای شل و پتروناس مالزی امضا شده است و برخی از شرکتهای اروپایی و آمریکایی همچون هالیبرتون به عنوان شرکتهای فرعی در این پروژه مشارکت دارند.

عقب ماندگی ایران

گزارش مؤسسات بین المللی بی طرف نشان می دهد تا پایان سال گذشته میلادی ایران با توسعه 5 میدان به طور متوسط روزانه 115هزار بشکه و عراق حدود 173هزار بشکه نفت از میادین مشترک برداشت کرده اند.
از سویی عراق با مشارکت شرکتهای خارجی قصد تولید حدود 2/2میلیون بشکه نفت خام از میادین مشترک با ایران را دارد که در صورت تحقق این هدف برداشت نفت عراق از میادین مشترک بیش از 4برابر ایران خواهد بود.
از این رو به نظر می رسد با توجه به اینکه تفاوت میزان برداشت از میادین مشترک به مهاجرت و عدم النفع های غیرقابل جبرانی منجر خواهد شد جا دارد مسؤولان شرکت ملی نفت ایران به جای توسعه میادین مستقل برنامه ریزیهای گسترده ای برای توسعه میادین مشترک نفتی را اجرایی کنند.